DE AVOND VAN DE NIJMEEGSE BROEDPLAATSEN

Er waren ca. 40 bezoekers aanwezig, plus ca. 10 sprekers. In navolging van Gertjan's boeiende verslag van de bijeenkomst in 2004 ga ik ook mijn persoonlijk kommentaar geven.
Ik heb er hoofdstukken van gemaakt, want het is nogal een lang verslag geworden...

De avond begon al goed, met gratis drank (met dank aan GroenLinks), en een grote plas water voor de bar. Tijdens de discussie kwam er een gigantisch onweer over Nijmegen heen, met stortregens en hagel. En een heel koude wind waaide onder de deur van de Vasim door in onze nek. De plas voor de bar werd bijgevuld met regen door het lekkende dak. Geen mondeling betoog over de noodzaak van investeringen in de Vasim had duidelijker kunnen zijn ;-)

De avond werd aan elkaar gepraat door Ron Vervuurt.

Huub Bongers, historisch overzicht en belang van broedplaatsen in Amsterdam
Huub Bongers was de eerste spreker. Hij begon met een kort historisch overzicht over het belang van ambachten, handel en bedrijvigheid eeuwen geleden voor de sociale cohesie in een stad. Door winkelketens is het sociale karakter nu verloren gegaan, en ook de oude De Wit staat niet meer in de winkel kaas te verkopen. Kunstenaars kunnen volgens hem het sociale aspect weer terug brengen, als ze een plek krijgen in de stad en hun deuren open zetten.
Huub heeft een verleden in kraakpanden in Nijmegen, toen Milaan, toen Amsterdam, en ging vrij uitgebreid in op het verhaal van de Graansilo op het terrein van de Westergasfabriek in Amsterdam. De kunstenaars die er zaten zijn gewoon op straat gezet, zonder goede opvang of vervanging, en velen vertrokken naar andere steden. Nu merkt Amsterdam dat het iets mist, en is bezig om kunstenaars op lange termijn (50 jaar) te faciliteren om de levendigheid en creativiteit weer terug te krijgen. Bij ambtenaren helpt het vooral als je buitenlandse tijdschriften of boeken kunt laten zien die het lovend hebben over de creatieve stad Amsterdam en het belang van vrijplaatsen onderstrepen.
Hij noemde 3 boeken, waarvan ik er maar twee heb onthouden:
- Peter Hall: Creativity in the 3rd Millennium (deze Peter Hall heeft nog veel meer boeken over dit onderwerp geschreven)
- Richard Florida: The Rise of the Creative Class.
Volgens Huub zijn broedplaatsen het cement in de samenleving, die het sociale aspect terug brenen in de stad, en ook economisch voordeel leveren door de stad aantrekkelijk te maken voor bedrijven en voor vestiging. Het gaat niet alleen om kunstenaars in de strikte betekenis, maar ook om architecten, designers, etc. Volgens hem is Nijmegen altijd al eigenwijs geweest, en vooruitlopend op Amsterdam.

Ik heb zelf ook nog iets gevonden voor wie er meer over wil weten, zonder dat ik die organisatie verder ken, op www.kei-centrum.nl:
- http://www.kei-centrum.nl/view.cfm?page_id=2620 hier worden sommige 'klassieke denkers' en hun boeken besproken, ook Peter Hall en Richard Florida
- http://www.kei-centrum.nl/view.cfm?page_id=1944 hier leggen ze uit wat zij zien als de rol van de overheid bij stedelijk beleid in het algemeen.

Frank Tazelaar, over Smeerolie als ontmoeting van ondernemers en kunstenaars
Tweede spreker was Frank Tazelaar van het poëziefestival De Wintertuin en het initiatief Smeerolie. Smeerolie is een initiatief dat ondernemers en kunstenaars bij elkaar brengt in Nijmegen, het propageert 'city of creation'. Vaak komen volgens hem ideeën uit Nijmegen, en worden dan elders uitgevoerd. Het voorbeeld van Mojo was in deze kontekst niet zo geslaagd (Mojo komt helemaal niet uit Nijmegen), maar er zijn veel meer voorbeelden te noemen, hij zelf noemde nog 3 auteurs, waaronder A.F.Th. van der Heyden.
Speerpunten voor Smeerolie zijn:
- ambitie (daar ontbreekt het nogal vaak aan)
- faciliteren, b.v. door bijeenkomsten te organiseren
- informeren, b.v. door regelgeving in kaart te brengen en ontmoetingen te organiseren
- organiseren, producties, plannen maken.
Het was een boeiend verhaal over het toegankelijk maken van kunst in de brede zin, door in te spelen op de aktualiteit zoals het EK voetbal onder 21 en de diskussie rond Health Valley.
Meer informatie kun je vinden op www.smeerolie.net.

- PAUZE -

Er begint een podiumdiscussie, die zich vooral tot het podium beperkt en het publiek vrij weinig erbij betrekt, behalve wethouder Hannie Kunst die ook in het publiek zit.

Diskussieleider is nog steeds Ron Vervuurt, hij heeft Noël Vergunst van GroenLinks aan zijn zij. Achter de tafel zitten:
- Alard Beck, raadslid PvdA (leek niets te moeten hebben van broedplaatsen)
- Jac Splinter, kunstenaar in de Vasim, Splinterpartij
- Liesbeth van den Broek, raadslid D66
- Bert Veldhuis, raadslid SP
- Ben van Hees, raadslid Nijmegen NU
- Jan-Dirk de Wilde, Extrapool.

Jac Splinter begint met het voorlezen van een ingezonden (en nooit geplaatste) brief uit december 2006 aan de Gelderlander. Ik vond het zo leuk, dat ik hem heb gevraagd om hem me op te sturen voor dit verslag; de brief staat helemaal onderaan.

De presentator geeft een definitie van 'Culturele Broedplaats' met 7 punten:
1) een broedplaats is een locatie waar individuele ateliers gecombineerd zijn met collectieve werkruimte(n);
2) er is sprake van activiteit op het gebied van meerdere kunstdisciplines;
3) er is sprake van artistieke productie in combinatie met commerciële bedrijvigheid;
4) er is sprake van publieksgerichte activiteiten;
5) er is sprake van doorstroming bij de gebruikers en de organisatoren;
6) het belang voor professionele (dus beroeps)kunstenaars is aantoonbaar;
7) de vorige criteria impliceren de beschikbaarheid van een minimale oppervlakte, die in principe op 1000m2 wordt gesteld.
En toch ontstaat er steeds weer een discussie over wat Culturele Broedplaatsen nu zijn, en of je het niet beter vrijplaatsen, laboratoria, of nog weer anders kunt noemen. Het gaat alleen om de naam, want wat de rol van de gemeente hierbij zou kunnen of moeten zijn is nog weer een andere discussie waar we nu nauwelijks aan toe zijn gekomen.

Diskussie
Ik geef nu enkele punten aan die besproken zijn:
- Extrapool valt nu buiten het beleid voor culturele broedplaatsen, en viel toen ze begonnen ook bijna buiten het beleid voor woon-werkpanden. De gemeente moet flexibel met het beleid voor broedplaatsen omgaan, en niet strak volgens bepaalde regels, want dat past niet bij het onderwerp
- De Vasim blijft nog 2,5 jaar voor de kunstenaars die er nu zitten. Er moeten dringend verbouwingen gebeuren voor brandveiligheid en aan het lekkend dak, gemeente wil daaraan voor 50% bijdragen, maar zonder garanties voor na die 2,5 jaar zien de Vasim gebruikers een investering niet zitten, wat mij heel logisch lijkt
- Volgens Jac moet de gemeente randvoorwaarden scheppen, en zich er verder niet mee bemoeien, of op z'n hoogst de samenwerking stimuleren
- Er is heel veel leegstand in Nijmegen, waarom vordert de gemeente de gebouwen niet na 1 jaar, en laat ze gebruiken door mensen die er iets leuks van willen maken?
- In Amsterdam worden panden langdurig (50 jaar) door de gemeente ter beschikking gesteld aan kunstenaars als broedplaatsen, daar hebben ze nu in de gaten dat je broedplaatsen moet koesteren. Het rendement voor de stad is, dat het aantrekkelijker wordt voor bedrijven en (hoogopgeleide) mensen om zich daar te vestigen. Amsterdam trekt er jaarlijks 2 miljoen Euro voor uit
- Er moet een integraal beleid komen, want als de stad aantrekkelijker wordt om te wonen, moeten er ook meer woningen bij komen. Nu is het al zo, dat diverse kunstenaars die zich in Nijmegen of Amsterdam zouden willen vestigen dat niet kunnen, omdat ze geen woonruimte vinden, dus misschien moeten we toch weer terug naar woon-werkpanden?
- De uitstraling van de bestaande broedplaatsen kan veel groter zijn. Het beleid van de gemeente, inzoverre er al sprake is van beleid, isoleert de broedplaatsen. Broedplaatsen en stad worden aantrekkelijker als je de uitstraling kunt versterken.

Hannie Kunst: broedplaatsenbeleid is mislukt
Jac Splinter reageerde met zijn ingezonden brief (zie beneden) op een artikel in de Gelderlander over dat het beleid over broedplaatsen mislukt is. Hannie Kunst bevestigt het bericht uit de Gelderlander, 2,5 van de 5 miljoen Euro die daarvoor waren begroot gaan nu naar Doornroosje, wat niets met broedplaatsen te maken heeft. En toch zijn er volgens haar veel broedplaatsen in Nijmegen omdat de kunstenaars het gewoon zelf doen, terwijl de gemeente zich er vrijwel buiten houdt.

(vervolg diskussie)
- Gemeente zou kunnen faciliteren, en dan gaat het om een aantal vaste broedplaatsen en een aantal tijdelijke. Sommigen vinden een tijdelijke plaats prima, als er maar duidelijkheid is, op die manier krijg je steeds weer nieuwe kruisbestuivingen
- De vraag wordt opgeworpen hoeveel ateliers je bijvoorbeeld in Nijmegen nodig hebt, niemad lijkt er een goed antwoord op te hebben. Op het moment zijn er volgens SLAK ca. 200 ateliers, en staan er 80 mensen op de wachtlijst, dus 300 lijkt een goed aantal. Of misschien 400?
- Ik trek de vergelijking met kantoren en winkelruimtes, daar neemt de gemeente ook beslissingen over hoeveel er moeten komen; de besluitvorming over de hoeveelheid benodigde ateliers zou op een vergelijkbare manier genomen kunnen worden. En dan gaat het natuurlijk ook over prioriteiten, en om doelstellingen: waar trek je geld voor uit als gemeente.

Afsluiting
- Noël sluit de avond af met de vraag hoe we nu verder moeten. Hij geeft zelf als antwoord, dat er een aantal structurele broedplaatsen aangewezen moeten worden, en een aantal tijdelijke via het SLAK.
- Op 22 mei komt de evaluatie van het broedplaatsenbeleid in het college (besloten)
- Extrapool: het beleid moet vooral breed en flexibel blijven
- Huub: hij mist gekwalificeerd personeel in de organisatie (gemeente) (- is dit een open sollicitatie?).

En hier mijn eigen indruk: De gemeente lijkt geen duidelijk beleid te hebben over broedplaatsen, vrijplaatsen, laboratoria, of hoe je het ook wilt noemen. Zo'n beleid zou volgens mij deel uit moeten maken van de gewenste sociale structuur van de stad, gekoppeld aan de economische en creatieve structuur en het woonbeleid. Waar de gemeente een duidelijk doel en beleid heeft wat betreft winkels en kantoren, lijkt dit op het gebied van broedplaatsen te ontbreken. Op een gegeven moment ging de discussie volgens mij ook te veel over ateliers. Ik zou het liever willen hebben over vrijplaatsen, voor kunstenaars in de breedste zin van het woord. Mij lijkt het belangrijk om het denken over broedplaatsen op gang te brengen bij bestuurders en ambtenaren, en ze te voeren met wat er allemaal al door anderen over is gedacht en geschreven. Er is een diskussie gaande op dit gebied waar ze helemaal geen weet van lijken te hebben.

En hier de niet geplaatste ingezonden brief van Jac. Splinter:

"Wat er niet is kun je ook niet evalueren"

Vorige week (dec 2006) stond er in de Gelderlander dat het broedplaatsenbeleid mislukt is. Ik heb de afgelopen week toch echt mijn best gedaan om te ontdekken wat nou precies het broedplaatsenbeleid is in Nijmegen en kwam in een persbericht over de aankoop van de grote broek uit 2002 de volgende tekst tegen, ik citeer: "In de cultuurvisie en ook in het collegeakkoord is ingezet op het bevorderen van kleinschalige culturele bedrijvigheid en culturele experimenten. Voor het realiseren van dit beleid wordt deze collegeperiode 5 miljoen euro uitgetrokken. Deze zogenaamde ‘broedplaatsen’ zijn betaalbare (woon/)werklocaties voor kunstenaars, waar commerciële en niet-commerciële activiteiten plaatsvinden vanuit meerdere kunstdisciplines. Het gaat om activiteiten met een innovatief en informeel karakter en om artistieke producten die nog niet rijp zijn voor onderwerping aan reguliere marktwerking. Er moet sprake zijn van een combinatie van individuele en collectieve werkplekken, samenwerking vanuit verschillende culturele disciplines, nadruk op het culturele experiment en doorstroming. Ook moet er aandacht zijn voor de ontwikkeling van cultureel ondernemerschap".
Wat er verder aan BELEID is, is volkomen onduidelijk. Staat nergens op de gemeentesite iets over. Ik heb de indruk dat er voortdurend alleen maar geroepen is dat er aan gewerkt moet worden om te formuleren wat het inhoudt. Dààr is de gemeente dus niet in geslaagd. Het formuleren van het beleid is mislukt. Niet het beleid zelf, dat is er niet. Hap-snap-beleid is het beste wat er in de buurt komt. Als dat nou eens de conclusie zou zijn van de evaluatie maar nee hoor stel je voor dat je zou erkennen dat je fouten maakt. Dat is in deze positivocultuur gewoon onmogelijk.
Dat wat eerst broedplaatsen genoemd is (en nu niet meer zo mag heten blijkbaar) gaat ondertussen gewoon verder. Op iets zichzelf ontwikkelend en organisch functionerend als een plek als de Vasim, de Krayenhoffkazerne, de Grote broek, de Paraplufabriek, de grote broer Kunstuitleen kunstwerk e.a. kun je geen dichtgetimmerde juridische definitie loslaten. Dat zul je moeten laten gebeuren. Je formuleert randvoorwaarden en maakt een meer jarenplan. Nee hoor. Ik lees weer in de krant dat er maar weer voor de zoveelste keer tijdelijke atelierruimte gecreeerd moet worden in leegstaande bedrijfspanden. Tjonge jonge, dat schiet lekker op zeg. Moet je ‘ns tegen een willekeurig ander bedrijf zeggen dat ze zich tijdelijk mogen ‘vestigen’. Ze lachen je hardop uit.
Wel roepen dat er vijf miljoen aan “uitgegeven" zou zijn...vraag eens na wat er nou met die vijf miljoen gebeurt is en wat er verder aan inkomsten zijn van bijvoorbeeld de verkoop van Kraayenhoffkazerne aan Portaal en Grote Broek aan Standvast Wonen en huur van de Vasim...en tel uit je winst ...
‘Marktdenken’ en ‘cultuur’ zijn interessante begrippen maar de praktijk is anders dan vanuit je ivoren torentje regeltjes bedenken en evaluatierapportjes formuleren. Als je wel vier jaar geen beslissing kunt nemen en wel voortdurend nieuwe 'contactambtenaren op pad kunt sturen' om het zoveelste verslag te produceren lijkt me dat reden genoeg om de hand in eigen boezem te steken. Gemeente Nijmegen: Schaam je voor je eigen (n)onkunde en doe er eens iets aan. Als je zo doorgaat me struisvogelen en navelstaren dan gaan de culturele "ondernemers" misschien wel elders "cultureel investeren". Ik kan ze geen ongelijk geven. Nog een adviseur nodig?