Heeft Nijmegen een antwoord op woningnood en leegstand?

De landelijke politiek dreigt kraken te verbieden. Intussen staat Nijmegen in de top van de ranglijsten op het gebied van leegstand. De woningnood in onze stad is in 2009 historisch hoog. Heeft de lokale politiek antwoorden op deze problematiek of blijft kraken de beste oplossing?

Door: Jasper Teunissen

De cijferbrij

De cijfers over woningnood in Nijmegen zijn schrijnend. In de Stads- en Wijkmonitor 2009 concludeert de gemeente dat "de slaagkans op de huurmarkt is gezakt naar een dieptepunt". Jaarlijks vindt slechts 10% van de woningzoekenden een huis en voor starters ligt dit percentage zelfs nog stukken lager. In de Woonvisie 2009-2020 geeft de gemeente aan dat er de komende tien jaar 13.600 nieuwe woningen nodig zijn om het tekort weg te werken. Volgens de plannen gaan er in deze periode ook bijna 20.000 woningen gebouwd worden.

Dat klinkt mooi, maar hiervan bestaat het merendeel (ongeveer 14.000) uit koopwoningen en luxe appartementen, terwijl de vraag in deze dure sector blijft steken op ongeveer 7.000. Als al deze plannen en prognoses kloppen staan er in 2020 dus 7.000 dure huizen leeg en is er nog steeds een tekort van 1.200 betaalbare huurwoningen.

In Nijmegen is het woningtekort al decennia lang een groot probleem. Hier zijn verschillende oorzaken voor aan te wijzen. Ten eerste bouwt de bouwsector teveel dure woningen omdat die nu eenmaal meer geld opleveren. Ten tweede houden de woningbouwcorporaties zich nooit aan de afspraken en leveren ze nauwelijks de helft van het aantal beloofde woningen op. Bovendien is de afgelopen jaren enorm veel gesloopt. Ook hebben veel projecten vertraging opgelopen door heisa met de vergunningen. Tenslotte zijn door de recente economische crisis veel projecten stilgelegd of op de lange baan geschoven.

Ook op het terrein van leegstand scoort Nijmegen miserabel. Volgens de cijfers van de gemeente zelf staat in Nijmegen bijna 300.000 m2 bedrijfsruimte en ongeveer 60.000 m2 kantoorruimte leeg. Daarnaast staat ook nog eens 25.000 m2 winkelruimte leeg, waarvan ruim de helft in het centrum. De vraag naar dit soort ruimten is vele malen kleiner dan het aanbod. Toch worden de komende jaren nieuwe bedrijventerreinen en winkelruimten bijgebouwd. Al met al eindigt Nijmegen op de vierde plaats wat betreft leegstand van bedrijfsruimte en een gedeelde tweede plaats wat betreft lege winkelruimte in het centrum (13%). Daarmee "ligt het leegstandspercentage hoog, maar nog niet aan de absolute top", aldus het rapport. Naar leegstaande woonruimte wordt door de gemeente overigens geen onderzoek gedaan, maar volgens het CBS stonden er in 2008 in Nijmegen 2.935 woningen tijdelijk of langdurig leeg.

De standpunten: oplossingen voor de woningnood?

Vrijwel alle Nijmeegse partijen erkennen het probleem van het structurele woningtekort. Alle verkiezingsprogramma's komen met dezelfde oplossing: er moet flink gebouwd worden. Over hoe en wat er gebouwd moet worden lopen de meningen echter uiteen.
Zo wil de VVD voornamelijk nog meer dure koopwoningen. D66 wil de doorstroming bevorderen door een liberalisering van de huurmarkt en de afbouw van sociale woningbouw. Het CDA zet vooral in op subsidies voor starters, zodat die de duurdere koopwoningen inkunnen. De PvdA wil hardere afspraken met hun vrienden bij de woningcorporaties en projectontwikkelaars. Groenlinks droomt van vooral veel hoogbouw om zo het groen te kunnen sparen.
De Verenigde Senioren Partij (VSP), de ChristenUnie en de SP willen meer huurwoningen. Hierbij wil de VSP de prijzen van sociale huur verlagen en de SP komt als enige met concrete cijfers: er moeten 3000 huurwoningen bijkomen. De drie partijen wijzen ook op de gevaren van de sloopgekte, waarbij de SP zelfs pleit voor een voorlopig verbod op sloop van goedkope huurwoningen.
Op het terrein van studentenhuisvesting is iedereen het eens: er moeten nog eens 1000 extra eenheden bijkomen. Een aantal partijen vraagt ook om 1000 extra seniorenwoningen. Verder wil de PvdA de mogelijkheden verruimen voor mensen die hun eigen huis zelf willen bouwen. NijmegenNu ziet ook toekomst voor 'spraakmakende en experimentele bouwprojecten voor wonen en werken'.

De standpunten over leegstand

De huidige collegepartijen (PvdA, SP en Groenlinks) willen leegstaande panden nuttig gaan inzetten. Zo zien de SP en Groenlinks kansen voor studenten- en jongerenhuisvesting in lege kantoren. Groenlinks wil ook leegstaande panden verhuren aan kunstenaars en culturele ondernemers. De PvdA spreekt over het instellen van 'regelvrije zones' en 'tijdelijke verhuur' om huisvesting in lege panden makkelijk te maken.
Ook het CDA noemt een voorbeeld in Meijhorst waar in lege gebouwen 'jeugdhonken gemaakt kunnen worden'. Bovendien wil het CDA flink investeren in wonen boven winkels, waar leegstaande etages ruimte kunnen bieden aan starters en tweeverdieners.
Ook de VSP wil actie ondernemen bij leegstand kantoor- en bedrijfspanden. De VSP is het er niet mee eens dat er in de nieuwbouw op Plein '44 nog meer winkels komen en waarschuwt dat 'daardoor in het centrum nog meer winkels leeg komen te staan dan nu het geval al is'.
NijmegenNu, de ChristenUnie en de VVD hebben ook een hekel aan leegstand, maar willen dit probleem op een andere manier bestrijden. De VVD hanteert hier het motto 'Handen af van het eigendom van een ander!'. De ChristenUnie wil actief gebruik gaan maken van de nieuwe wet 'Kraken en Leegstand' die nu bij de Eerste Kamer ligt: 'het vaststellen van een leegstandverordening met een meldplicht en een actief beheer van leegstaande gebouwen gericht op het (tijdelijk) bewonen, zo veel mogelijk in overleg met de eigenaar. Waar de eigenaar weigert mee te werken moet de gemeente zelf woonruimte voor bijvoorbeeld studenten of sociale doelgroepen (laten) realiseren.'

Conclusies

Er is nogal wat verdeeldheid en een gebrek aan concrete plannen om de woningnood in Nijmegen effectief aan te pakken. De belangrijkste reden hiervoor is toch vooral dat de lokale politiek te weinig macht heeft over de woningmarkt. Er worden dus, net als in het verleden, een hoop beloften gedaan, maar uiteindelijk bepalen de corporaties en de projectontwikkelaars. De kans dat er de komende vier jaar echte verbetering in de situatie komt is dus klein.
Een meerderheid van partijen is het eens over de noodzaak van nuttig gebruik van de enorme leegstand. Hierbij moet gezegd worden dat de linkse coalitie de afgelopen 8 jaar op dit terrein geen enkel serieus initiatief heeft genomen. In een stad met aan de ene kant een toenemende woningnood en aan de andere kant een toenemende leegstand blijft dus volop ruimte voor een actieve kraakbeweging. Het dreigende kraakverbod vergt misschien wat extra creativiteit, maar zolang de politiek machteloos staat toe te kijken, moeten burgers zelf het goede voorbeeld geven.

Zie ook: Verslag van het Bataforum Debat: Leegstand & Woningnood (januari 2009)